JOSÉ ASUNCIÓN ACUÑA (+)

 ACUÑA (+)
Nacimiento:
15 de Agosto de 1911

Fallecimiento:
10 de Febrero de 1979
Biografía:

JOSÉ ASUNCIÓN ACUÑA

Nació el 15-VIII-1911 y falleció el 10-II-1979.

José Asunción Acuña fue el poeta satírico más sobresaliente de todos los tiempos. Sus versos son perfectos, pero utiliza el guaraní romanceado o yopará. Fue contemporáneo de Emiliano, Serrato, Félix Fernández, Gayoso y otros.

Nació en Isla Valle, jurisdicción de Areguá, el 15 de agosto de 1911 y falleció en una sala del Hospital de Clínicas el 10 de febrero de 1979.

Comenzó a publicar sus primeros versos en la revista nativa “OCARA POTY CUE -MÍ" y en "EL ENANO", en la década del 30. Más tarde escribió en "YSAPY", "YSYRY", "KO’ẽJU RORY", ÑANE RETÃ", "EIRETÉ ÑU", "RUISEÑOR", KUARAHY" y otras revistas.

José Asunción Acuña fue uno de los más fecundos vates nativos. Pero su especialidad fue la poesía jocosa y satírica: Pedro Encina Ramos decía de él "Quevedo Guaraní". Desde entonces utilizaba esta denominación como su seudónimo. En una de sus poesías en guaraní titulada "PEIKUAÁPA KO KARAI", "fotografió" al poeta Miguel G. Fariña, quien era tartamudo y temperamental; éste, dándose cuenta que se refería a él, se armó de un puñal para vengarse de Asunción Acuña por el ultraje recibido, pero breve tiempo después Fariña se olvidó de la "ofensa" y volvieron a ser íntimos amigos.

Le recordamos a José Asunción Acuña como un hombre alegre, simpático y de una humildad extraordinaria. Pero no solamente escribía versos jocosos sino también patrióticos, amatorios y sociales.

En el año 1948, con Pedro Encina Ramos, editaron una revista folklórica, con el título de "PYNANDI PURAHÉI", órgano de tendencia política a favor del gobierno de J. Natalicio González. Esta revista fue editada en la Imprenta Nacional y aparecieron varios números. Posteriormente, Asunción Acuña asumió la dirección del periódico "EL GIGANTE", que fue editado en la imprenta "Los Principios", de los señores Acosta y Martínez.

Publicó también un folleto de poesías jocosas con el nombre de "PUKARÃ". Luego fue colaborador exclusivo del periódico "Aka’ẽ" y más tarde publicó una revista de canciones populares con el título de "CHE RETÃ POTY", siendo jefe de redacción Pedro Encina Ramos y luego Darío Gómez Serrato.

Fue socio fundador de la Asociación de Escritores Guaraníes (ADEG)

y socio activo de Autores Paraguayos Asociados (APA). - P.


POÉTARÕNTE AIKOSE:

Muestra de la veta jocosa e irónica del autor. Estilo popular, fácil, fluido.

T.


Che ofísiogui apoi

Verso apópe ajeity

Chéku chekatupyry

Levadúrape añoite;

Che vorsillo kueheve

Henyhẽ pirapirégui

Ha ãĝa chevyroitégui

Poétarõnte aikose.


Pyharérõ ku ndakéi

Pe jasy rehe amaña

Ichupénte ku hi’ã

Serenátape aĝuahẽ

che’añorei añe’ẽ

Che apytu’ữko hypa

Manikómiope taha

Poétarõnte aikose.


Ku che kamba jukyete,

ko’ẽ ha ipire vai

omopẽ "vaka ratĩ"

Ha chekutu ipype

Ndakesevéi hendive

Ha osẽ oho chehegui

Nambyasýiri ni rei,

Poétarõnte aikose.


Amoĩma katu lénte

Pe hállere ajovayva

che jyva guýpe araba

Cuartilla henyhẽte

Tembiapóramo ku che

Ni rei nahendusevéi

Viru ndahechasevéi

Poétarõnte aikose.


Cine jára ipochy,

Ndoikuaaséi mba’eve

a patada chemosẽ

ñemotĩ niko ha’u,

Hasypevéko aju

Ajepy’amongueta

Iporãvénteku aha

Aikyreka tungusu.


Imprentéro hi’aju

Cherehe noma’ẽséi

chehegui ndikatuvéi

Ojapove mba’eve,

Che ra’ãnga ajerure

karátulape toho

Nañanduvéi neroyrõ

Poétarõnte aikose.


Compositor ika’apa

Che exigénte’eterei

Sólfapeke tomoĩ

Verso" cherembiapokue

Tojegraváke pya’e

Radio rupi taiñasãi

Tou jepe "Carta hái"

Poétarõnte aikose.


Ko che áva ipuku

Che ati’ýre oñenupã

Ajokapa ko che akã

Ha nosẽi ni tarave.

umi verso ahenokue

Aipyhy ahesa’opa

Reínte ajehovaka

Poétarõnte aikose.


Atyha rupi aguahẽ

ku chejuruvy reí

-Fulano, toñe’ẽmi-

ku ahendúrõ oje’e:

¡Hypy! ¡kúchi! ¡joaite!

Público osapukaipa

Jepevérõ achuchupa

Poétarõnte aikose.

José Asunción Acuña

Paraguay, mayo 1948


Fuente: LAS CIEN MEJORES POESÍAS EN GUARANÍ. Con nuevas incorporaciones y grafía actualizada. Por PEDRO ENCINA RAMOSy TATAJYVA. Asunción-Paraguay 1997 – 425 páginas.

Total de3 obra(s) anexadas
Portal Guarani © 2026
Todos los derechos reservados
Desde el Paraguay para el Mundo!
Acerca de PortalGuarani.com | Centro de Contacto
Facebook - PortalGuaraniInstagram - PortalGuaraniTiktok - PortalGuarani